Torfowiska: cichy bufor przeciw suszy i powodzi

Teren pod MOP Sławoszewo to w dużej mierze torfowisko. Zanim spojrzymy na to jako na przeszkodę budowlaną, warto zrozumieć, czym torfowiska naprawdę są — i dlaczego ich niszczenie ma skutki wykraczające daleko poza granice jednej inwestycji.

Czym są torfowiska i dlaczego mają znaczenie

Torfowiska to ekosystemy, w których obumarła roślinność (głównie mchy torfowce, turzyce, trzcina) gromadzi się szybciej, niż rozkłada — dzięki stałemu nawilgoceniu i brakowi tlenu w podłożu. Efektem tego procesu, trwającego tysiące lat, jest warstwa torfu działająca jak naturalna gąbka: magazynuje wodę opadową i roztopową, powoli oddając ją w okresach suszy, a w czasie ulew łagodzi gwałtowne spływy powierzchniowe. Torfowiska należą też do najbardziej efektywnych na świecie magazynów węgla — kumulują go w glebie znacznie skuteczniej niż lasy, pod warunkiem że pozostają uwodnione. Osuszone, zaczynają go uwalniać.

Torfowiska Sławoszewa — od wydobycia po dziś

Okolice dzisiejszego Sławoszewa (dawniej Neuhaus) od co najmniej XIX wieku były terenem podmokłym. Z lokalnych torfowisk pozyskiwano wówczas torf jako opał oraz piaski i żwiry na potrzeby budowlane — o czym świadczą historyczne mapy topograficzne i dokumentacja archiwalna powiatu Randow. Dziś, mimo kilkuletniego okresu susz i bezśnieżnych zim, na obszarze planowanym pod MOP stale utrzymuje się mokradło o powierzchni ok. 5 ha, pomiędzy ul. Złotą a Rowem Wołczkowskim.

Zasięg torfowisk (kolor brązowy) wokół Sławoszewa — planowany obrys MOP (niebieska linia) leży niemal w całości na gruncie torfowym. Źródło: mapa torfowisk multipeat.insight-centre.org.

Ten fragment terenu został już wcześniej zidentyfikowany jako cenny przyrodniczo w dokumencie „Waloryzacja przyrodnicza Gminy Dobra" (2023), gdzie otrzymał oznaczenie OC.18 — obszar rekomendowany do objęcia ochroną, np. jako użytek ekologiczny. Więcej o gatunkach, które z niego korzystają, znajdziesz na stronie Przyroda.

Dlaczego budowa na torfie to problem nie tylko środowiskowy

Torf to grunt organiczny o bardzo niskiej nośności — nieprzygotowany, nie utrzyma konstrukcji drogowej ani parkingu. W praktyce oznacza to jedną z dwóch kosztownych metod: głęboką wymianę gruntu na nienośnym podłożu albo jego wzmocnienie (np. kolumnami, konsolidacją), co wymaga intensywnego, celowego odwodnienia terenu na etapie budowy. To odwodnienie nie zatrzymuje się administracyjnie na granicy placu budowy — obniżenie zwierciadła wody gruntowej rozchodzi się po okolicznych gruntach, w tym po sąsiadującym mokradle OC.18 i dalej w stronę Rowu Wołczkowskiego.

Państwo planuje renaturyzację... tego samego cieku

Równolegle do budowy S6 i Zachodniej Obwodnicy Szczecina, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW-PIB) prowadzi Krajowy Program Renaturyzacji Wód Powierzchniowych — ogólnopolską mapę i plan przywracania rzekom naturalnego charakteru, obejmujący 511 jednolitych części wód rzecznych (JCWP) wyznaczonych do renaturyzacji do końca 2027 roku. Program wynika z unijnego rozporządzenia o odbudowie zasobów przyrodniczych (Nature Restoration Law), które zobowiązuje Polskę do przygotowania Krajowego Planu Odbudowy Zasobów Przyrodniczych do lipca 2026 roku.

Interaktywną mapę programu można sprawdzić na renaturyzacja.imgw.pl/mapa. Warstwa „Rzeki zaplanowane do renaturyzacji do grudnia 2027" obejmuje ciek płynący przez Dobrą, Wołczkowo, Grzepnicę i Tanowo — znany lokalnie i w dokumentacji melioracyjnej jako Rów Wołczkowski, a w rejestrach hydrograficznych IMGW figurujący jako Struga Wołczkowska. To ten sam ciek, który stanowi zachodnią granicę terenu badanego w opracowaniu ornitologicznym LUPAR i odbiera nadmiar wód z okolicznych mokradeł Sławoszewa.

Nie twierdzimy, że dwie różne instytucje państwowe działają w złej wierze — raczej że brakuje między nimi koordynacji. Ale to dodatkowy, twardy argument za tym, by projekt MOP Sławoszewo poddać ponownej ocenie: trudno pogodzić inwestycję trwale obniżającą poziom wód gruntowych z równoległym, finansowanym przez to samo państwo programem odbudowy naturalnej retencji tej samej zlewni.